< Szabla

Szabla, husaria i karabela : historia

Szabla wykształciła się wśród plemion koczujących na stepach Azji centralnej najprawdopodobniej pomiędzy IV i VI wiekiem naszej ery. Sądzimy tak, ponieważ plemiona Hunów podbijające Europę w końcu IV wieku jeszcze jej nie znały, natomiast przybyłe dwieście lat później plemiona Awarów już ją znały. Znały ją również plemiona węgierskie, lecz gdy osiedli w swojej naddunajskiej siedzibie porzucając koczowniczy tryb życia przyjęli również zachodni styl uzbrojenia, jakim w tym czasie był miecz i ciężka zbroja. Źle się to dla nich skończyło, bo gdy w XIII wieku przyszło im się zmierzyć z wojskami potomków Gengis-Khana, broń i taktyka zachodnioeuropejska zdecydowanie przegrały z lekką jazdą uzbrojoną w szable. Podobnie zakończyła się konfrontacja Polskich wojsk z Mongołami w bitwie pod Legnicą, zakończonej pamiętną klęską.

Jednak te bezpośrednie przykłady wyższości szabli nad mieczem nie skutkowały na zmianą filozofii wojennej krajów europy środkowej, w tym Polski. Prawdopodobnie dużą rolę odegrały tu względy religijne, szabla - narzędzie śmierci w rękach Turków i Mongołów , a od końca XV wieku również Arabów - kojarzona była ze światem pogańskim. Jako broń "pohańska" nie miała łatwego dostępu do wojsk państw chrześcijańskich.

Jak więc szabla trafiła do polski ? Za sprawą Huzarów. Pod koniec XIV wieku na Węgrzech powstały odziały lekkie oddziały kawalerii, uzbrojone w kopie, szable i niewielkie tarcze. Ich przeznaczeniem były ciągłe walki na pograniczu, walka z tureckimi podjazdami i łupieżcze wyprawy odwetowe na terytorium wroga. Początkowo walczyli w nich głównie Serbowie, dla tego od serbskiego słowa gusar (zbójnik) zwani byli kawalerią racką. Później, gdy tego typu oddziały weszły w skład Polskich wojsk koronnych, nazwane zostały usarami, a później Huzarami.

Pierwsza bitwa o której wiadomo, że istotne znaczenie odegrały w nich polska Husaria, była stoczona w 1514 roku z armią moskiewską bitwa pod Orszą. U boku tradycyjnej ciężkiej kawalerii uzbrojonej w miecze walczyły lekkie odziały z szablami. W pierwszej połowie XIV wieku te dwa oręża konkurowały ze sobą o pierwszeństwo w użyciu, w końcu naturalną koleją rzeczy sprawniejsza i lżejsza szabla wyparła nieporęczny miecz. W drugiej połowie XIV wieku miecz na ziemiach Polskich był już tylko symbolem rycerstwa, w polu królowała szabla.

W krotce z lekkozbrojnej jazdy husaria przekształciła się w ciężkozbrojne oddziały kawalerii, do końca jednak podstawowym uzbrojeniem obok długiej kopii pozostała szabla. Początkowo w prostej, zapożyczonej z Węgier formie, zwanej szablą węgiersko-polską, z czasem wykształciła swoją własną, unikalną formę.

husaria